We noemen het een burn-out…
Te veel hooi op je vork genomen en eronder bezweken. Maar meestal is het iets anders. Je bent niet leeg omdat je te veel doet, maar omdat je te lang bezig bent met verplichtingen die je niets meer zeggen. Dat sluipt erin. Je draait door, levert af, blijft netjes functioneren en ergens onderweg raak je jezelf kwijt.
Passie laat zich niet afdwingen. Je kunt haar een tijd nadoen, maar vroeg of laat trekt ze de stekker eruit. Wanneer dat gebeurt, voelt zelfs een lichte dag zwaar. Je kunt dan proberen om symptomen de schuld te geven, maar de waarheid is waarschijnlijk dat wat je doet niet (meer) bij je past.
De oplossing zit dan vrijwel nooit in nóg een pauze of meer afstand. Dat helpt even, maar brengt je niet terug naar de kern. Wat wel helpt, is opnieuw leren luisteren naar wat je nieuwsgierig maakt. Naar wat jij wilt. Naar wat je aandacht vanzelf vasthoudt. Naar wat je energie geeft in plaats van kost.
Wanneer je weer doet wat past bij wie je bent, ontstaat energie bijna vanzelf. Je hoeft niet meer te forceren, niet meer vol te houden en geen toneel meer te spelen. Je beweegt dan vanuit richting, niet vanuit plicht. En dán wordt de kans op een burn-out ineens een stuk kleiner.
Wat er écht onder de oppervlakte speelt
Wat ontbreekt, is taal voor dat verlies van aansluiting. Dus plakken we er labels op: Stress, overbelasting, vermoeidheid. Handig, want dan lijkt het oplosbaar met rust, coaching of een tijdelijk stapje terug. Maar onder die symptomen zit iets veel fundamentelers.
Je bent ooit begonnen met werk dat ergens voor stond. Dat paste bij wie je was toen. Alleen… jij bent doorgegroeid en je werk niet. Of andersom.
Dat gaat niet meteen tegenstaan. Het begint klein. Minder zin op maandagochtend. Meer uitstelgedrag bij taken die vroeger vanzelf gingen. Je merkt dat je vooral bezig bent met voldoen aan verwachtingen die niet van jou zijn. Die van klanten, collega’s, leidinggevenden, of van een beeld dat je ooit van jezelf had.
Je houdt het draaiende, want je bent verantwoordelijk. En vanwege het feit dat je het kunt. En dat maakt het verraderlijk.
Hoe energie langzaam weglekt
Langzaam verschuift je energie van binnen naar buiten. Je aandacht gaat niet meer naar wat je wilt bijdragen, maar naar wat er van je gevraagd wordt. Je raakt bedreven in aanpassen, managen en gladstrijken. Je wordt er goed in, soms zelfs succesvol.
Ondertussen raakt iets essentieels op de achtergrond: Je eigen nieuwsgierigheid. Dat waar je zonder een wekker nodig te hebben van wakker wordt. Dat waar je gedachten vanzelf naartoe gaan als niemand iets van je verwacht.
Er zijn vast kleine signalen die je herkent. Cynisme dat zich aandient. Minder plezier in gesprekken. Het gevoel dat alles ‘moet’, zelfs dingen die ooit leuk waren. Dat komt omdat je te lang hebt doorgezet op een route die voor jou niet meer klopt.
Motivatie volgt richting, niet andersom
We hebben geleerd dat motivatie iets is wat je moet terugvinden door harder je best te doen. Door doelen scherper te formuleren, jezelf strakker te disciplineren of nóg efficiënter te worden.
Maar motivatie werkt anders. Ze volgt richting. Jouw richting.
Als je weet waar je naartoe beweegt, komt de energie vanzelf. Zonder strijd. Zonder jezelf steeds te moeten overtuigen. Het probleem is alleen: Het vinden van jouw richting laat zich niet afdwingen met lijstjes of jaarplannen. Ze vraagt om iets ongemakkelijks: Stoppen met waar je mee bezig bent en brutaal eerlijk naar jezelf kijken.
De vragen die je liever uitstelt (maar die alles veranderen)
- Waar ben ik eigenlijk nieuwsgierig naar geworden de afgelopen jaren?
- Waar verlies ik de tijd, zonder dat het me leeg trekt?
- Welke gesprekken geven me meer energie dan ze kosten?
- En misschien de lastigste: Welke verplichtingen ben ik blijven uitvoeren terwijl ze me al lang niets meer zeggen?
Dat soort vragen stellen is spannend. Want ze kunnen betekenen dat je conclusies moet trekken. Over je werk. Je rol. Soms zelfs over keuzes die ooit logisch leken.
Maar langer uitstellen heeft ook een prijs. Wie te lang negeert wat niet meer past, betaalt dat met energie, cynisme of lichamelijke klachten. Het lijf is daarin vaak eerlijker dan het hoofd.
Opnieuw afstemmen kan met kleine stappen
Opnieuw verbinden met wat belangrijk voor je is, is geen radicale ommezwaai. Het begint niet met ontslag nemen of alles omgooien maar met aandacht.
Aandacht geven aan dat ene wat je interesse wekt. Een onderwerp. Een manier van werken. Een type vraagstuk. Door daar vaker ‘ja’ tegen te zeggen, verschuift je focus. En door bewust ‘nee’ te zeggen tegen wat je structureel leeg trekt, ontstaat er lucht.
Effectiviteit krijgt een andere betekenis
Effectiviteit is word dan niet langer geïnterpreteerd als: Zoveel mogelijk doen in zo weinig mogelijk tijd. Het wordt dan: Het juiste doen, op een manier die klopt.
Je gaat merken dat je scherper wordt. Dat je minder hoeft te herstellen na een werkdag. Dat je gesprekken anders voert, omdat je ergens voor stáát. En ja, dat vraagt onderhoud. Richting is geen eindpunt. Het beweegt mee met wie je bent. Wat vandaag past, kan over vijf jaar schuiven. Dat is geen falen. Dat is leven.
Wie dat accepteert, hoeft niet steeds opnieuw tegen de muur te lopen om bij te sturen.
Minder doen is geen structurele oplossing, eerlijker naar jezelf zijn wel
Burn-out voorkomen is nauwelijks een kwestie van minder doen. Het is vaker een kwestie van eerlijker doen. Eerlijker naar jezelf. Naar wat je aandacht waard is. Naar wat je wilt bijdragen, los van verwachtingen die ooit zijn ontstaan maar inmiddels zijn uitgewerkt.
Wanneer je werk weer in lijn ligt met wie je bent, voelt inzet niet meer als opoffering. Dan is rust geen noodrem, maar een logisch onderdeel van een rit met richting. Zo’n richting zorgt voor de veerkracht die geen protocol, training of pauze kan vervangen.
Wil je weten hoe? Ik kan je helpen.